Otwarcie i nabycie spadku

Otwarcie i nabycie spadku

Otwarcie spadku jest to pojęcie o charakterze technicznoprawnym.  Używa się go dla określenia 

zdarzenia, z którym ustawa łączy stosunek w postaci przejścia ogółu praw i obowiązków 

majątkowych zmarłego na jego następce prawnego.

Chwilą otwarcia spadku jest chwila śmierci spadkodawcy.

Nie tylko data dzienna, ale również godzina, w której nastąpiła śmierć spadkodawcy (ma to 

istotne znaczenie, gdy śmierć kilku osób mogących dziedziczyć po sobie wzajemnie nastąpiła tego 

samego dnia).

Nabycie spadku

 Nabycie ex lege (z mocy samego prawa)

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia. Następuje ono z mocy prawa i nie jest 

uzależnione od złożenia oświadczenia woli przez spadkobiercę ani nawet wiedzy o fakcie i tytule 

powołania.   Nabycie spadku ex lege w chwili jego otwarcia nie ma jednak charakteru definitywnego, ponieważ Spadkobierca może spadek odrzucić i wówczas traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli jednak w terminie 6 miesięcy od chwili, w której dowiedział się o tytule swego powołania,  spadkobierca nie złoży żadnego oświadczenia co do spadku, jest traktowany tak, jakby przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego przechodzi bezpośrednio na spadkobiercę/ców - 

co nazywamy sukcesją generalną. 

Spadkobierca nabywa zatem w drodze jednego zdarzenia prawnego (jakim jest śmierć 

spadkodawcy), ogół praw i obowiązków majątkowych należących do spadku.

Konsekwencje takiego nabycia:

a) spadkobierca nabywa wszystkie przedmioty majątkowe należące do spadku, niezależnie od 

ich charakteru;

b) Jeżeli do dziedziczenia dochodzi kilku współspadkobierców, nabywają oni wspólnie cały 

spadek; udział każdego z nich, określany ułamkiem, jest udziałem zarówno w całości 

spadku, jak i w poszczególnych przedmiotach należących do spadku; 

Na poszczególnych spadkobierców nie przechodzą określone przedmioty majątkowe, gdyż byłoby 

to sprzeczne z regułami sukcesji generalnej;

c) nabycie w drodze sukcesji uniwersalnej jest nabyciem pochodnym —> obowiązuje zasada 

nemo plus iuris in alium tranferre potest quam ipse habet

d) na spadkobiercę przechodzą także te podmioty majątkowe, które stanowią przedmiot zapisu 

zwykłego; 

Zdolność do dziedziczenia

Możliwość wejścia w ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego określana jest jako zdolność 

do dziedziczenia i jest ona fragmentem zdolności prawnej, czyli możliwości bycia podmiotem 

praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego;

Zdolność prawną ma każda osoba fizyczna od chwili urodzenia;

Osoba prawna nabywa zdolność prawną z chwilą uzyskania osobowości prawnej, ale jest ona co 

do zasady ograniczona;

Niezdolność bezwzględna - niemożność dziedziczenia w ogóle; nie może być spadkobiercą 

osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku;

Niezdolność względna - niemożliwość dziedziczenia po określonej osobie, jak w przypadku 

spadkobiercy niegodnego, osoby, która zrzekła się dziedziczenia albo świadka przy sporządzaniu 

testamentu ustnego oraz jego małżonka i krewnych i powinowatych pierwszego i drugiego stopnia;

Zdolność do dziedziczenia - kategorie podmiotów

1. Dziecko poczęte 

- zdolność do dziedziczenia ma nasciturus, a więc dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku

- Jest to jednak zdolność warunkowa —> dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być

spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe;

- spełnienie warunku (o charakterze zawieszającym), aby dziecko urodziło się żywe, powoduje,

że nasciturus dziedziczy tak jak pozostali spadkobiercy;

2. Osoba prawna

- musi istnieć w chwili otwarcia spadku;

- osoba prawna nie może nabyć spadku na podstawie ustawy —> dziedziczenie ustawowe ma 

miejsce tylko pomiędzy osobami powiązanymi węzłami krwi, przysposobieniem lub związkiem 

małżeńskim i powinowactwem;

- = ograniczona zdolność do dziedziczenia

- dziedziczą także ułomne osoby prawne

- art. 927 par. 3 —> fundacja ustanowiona przez spadkodawcę w testamencie może być 

spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu;Zdolność do dziedziczenia musi istnieć w chwili otwarcia spadku - tylko ten moment decyduje o 

kręgu spadkobierców;

Wydziedziczenie

Czym jest wydziedziczenie? Otóż wydziedziczenie jest to pozbawienie zstępnych, małżonka i rodziców prawa do zachowku.

Jest to możliwe wówczas gdy osoba taka

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuściła się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczyć można tylko testamentem a przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z jego treści. Nie jest więc wystarczające powołanie się tylko na art. 1008 Kodeksu cywilnego. Przyczyna musi zostać wskazana w taki sposób, aby przynajmniej w drodze wykładni można było ustalić, która z przyczyn wymienionych w przepisie wystąpiła w konkretnym przypadku. Podstawę wydziedziczenia może stanowić jedynie przyczyna przewidziana ustawą (zob.  wyrok SN z 23 czerwca 1998 r., III CKN 561/97). Należy szczegółowo wskazać na czym ta przyczyna w konkretny przypadku polega. Warto także  zwrócić uwagę, iż przyczyny wydziedziczenia muszą mieć charakter uporczywy. Jednorazowe zachowanie czy krótkotrwałe stany nie stanowią przyczyny wydziedziczenia. 

Wydziedziczenie nie zadziała jeśli Spadkodawca wydziedziczonemu przebaczył. Jeśli w chwili przebaczenia Spadkodawca nie mial zdolności do czynności prawnych, przebaczenie będzie skuteczne jeśli nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Warto zaznaczyć, że zstępni (dzieci, wnuki) wydziedziczonego zstępnego są jednak uprawnieni do zachowku , chociażby przeżył on spadkodawcę.