Zachowek - co to jest i komu się należy

Często słyszymy, że ktoś domaga się zachowku (bardzo częsty zwanym zachówkiem, niemniej jednak nhie jest to określenie kodeksowe).

Co to jest zachowek?

Otóż zachowek to uprawnienie, które ma za zadanie ochronę spadkobierców ustawowych w sytuacji, której są oni wyłączeni od dziedziczenia na skutek sporządzenia przez zmarłego testamentu, względnie dokonania darowizny (ale o tym z kolejnym wpisie). Pokrzywdzony spadkobierca (który nie otrzymuje nic gdyż został wyłączony od dziedziczenia) może poszukiwać ochrony na podstawie tych przepisów w przypadku, gdy spadkodawca pozbawił go należnych mu praw do spadku. 

Uprawniony do zachowku może żądać zapłaty określonej sumy pieniężnej od osób, które zamiast niego uzyskały prawa do spadku. Co istotne roszczenie o zachowek jest roszczenie tylko i wyłącznie pieniężnym, a zatem  nie można żądać wydania określonych przedmiotów z majątku spadkowego. Zachowek rekompensuje tylko ekonomiczny interes pokrzywdzonego spadkobiercy, ale nie pozwala na uzyskanie ze spadku konkretnych przedmiotów mających wartość majątkową lub sentymentalną.

Komu przysługuje?

Zachowek przysługuje zstępnym (dzieciom, wnukom), a także rodzicom zmarłego oraz jego małżonkowi. 

Niemniej jednak najpierw należy zbadać czy dana osoba dziedziczyłaby z mocy ustawy, czyli innymi słowy wyłączeni z zachowku będą rodzice zmarłego jeśli pozostawił małżonka i dzieci. Rodzice dziedziczą w dalszej kolejności, a więc w tym przypadku w ogóle nie znaleźliby się w grupie powołanych do spadku z ustawy. Uprawnienie do zachowku przysługuje tylko tym osobom, które dziedziczyłyby z ustawy po spadkodawcy.

Ile mogę żądać zachowku?

Co do zasady można domagać się 1/2 wartości udziału spadkowego (czyli tego co otrzymalibyśmy gdybyśmy dziedziczyli na podstawie ustawy), niemniej jednak jeśli roszczenie o zachowek przysługuje osobie małoletniej albo trwale niezdolnej do pracy to wówczas wartość ta wynosi 2/3 udziału.

Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).